logo
Netwerk Diëtisten Bariatrische Chirurgie
Maagverkleining - Bariatrie

Obesitas groot gezondheidsprobleem in Nederland
47% van de volwassenen heeft overgewicht en jaarlijks wordt meer dan € 30 miljoen uitgegeven aan behandeling van de gevolgen van deze ziekte. Wereldwijd is obesitas inmiddels de grootste vermijdbare bedreiging van de gezondheid.
 
De obese patiënt heeft een medische aandoening waarbij een overmaat aan lichaamsvet een nadelig effect heeft op de gezondheidstoestand. Dit is vrijwel altijd het gevolg van overmatige voedselinname, gebrek aan lichamelijke activiteit en aangeboren gevoeligheid. Soms spelen bepaalde genetische of endocriene aandoeningen of medicatie of psychiatrische stoornissen een rol. Wereldwijd is obesitas inmiddels de grootste vermijdbare bedreiging van de gezondheid. Een onderscheid met andere verslavingen is de onlosmakelijke verbondenheid van eten met het leven. Eenmaal verkregen overgewicht geeft een moeilijk blijvend omlaag te brengen ijkpunt voor het lichaam. Vaak heeft de obese patiënt al tal van pogingen ondernomen. Meer dan bij andere verworven aandoeningen kleeft aan obesitas een stigma. Zo kan overgewicht leiden tot lichamelijk en psychische problemen en daalt de kwaliteit van het leven.
 
Patiënten met morbide obesitas komen in aanmerking voor bariatrische chirurgie. De noodzaak is er vooral door de gerelateerde ziektes, zoals hoge bloeddruk, suikerziekte, obstructief slaap-apnoe-syndroom en gestoord vetmetabolisme. De omvang van deze doelgroep is de afgelopen jaren verdubbeld; 8,8% van de mannen en 10,8% van de vrouwen heeft op dit moment ernstig overgewicht. De verwachting is dat in 2020 13-16% van de bevolking aan ernstig overgewicht lijdt.
 
Bariatrie is tot op heden de enige methode met bewezen langdurig effect. Dit zorgt voor een substantiële afname van sterfte en bijkomende aandoening, met als gevolg een lager gebruik van de zorg en daarmee gepaard gaande verminderde kosten.
 
Dit soort operatieve ingrepen gaan een steeds belangrijkere rol spelen in de behandeling van Diabetes Mellitus II (metabole chirurgie).

 

Morbide obesen vaak ondervoed
‘Mensen met morbide obesitas zijn eigenlijk enorm ondervoed. Ze krijgen weliswaar veel calorieën binnen, maar hebben vaak een eentonige en weinig gevarieerde voeding. Het is schrikbarend hoeveel tekorten er al voor de operatie aanwezig zijn. Uit mijn onderzoek onder 200 patiënten bleek 5% voor de operatie ijzergebreksanemie te hebben, 25% had een laag foliumzuurgehalte en 80% had een tekort aan vitamine D. Daarom is het belangrijk om al vóór de operatie met suppletie te beginnen.

 

Bariatrische Chirurgie
De bariatrische chirurgie is reeds tientallen jaren in gebruik om mensen met ernstig overgewicht met behulp van een operatie, gewicht te laten verliezen.

Hiervoor zijn diverse ontwikkelingen geweest, waarbij nu de meest voorkomende operatie is:
De gastric bypass, ofwel, maagverkleining. Hierbij wordt de maag voor het grootste deel verkleind en wordt een deel van de dunne darm 'omgelegd'.

Door hormonale veranderingen in de darm en doordat men niet veel meer kan eten, valt men af. Dit is gemiddeld zo'n 50% van het OVERgewicht. De maagband is een relatief eenvoudigere operatie, die veelal uitgevoerd wordt bij mensen met een BMI die niet extreem hoog ligt en wanneer er geen Diabetes aanwezig is. De maagband zorgt voor een lager gewichtsverlies en voor wat meer her-operaties. Het risico van de operatie is echter kleiner.

Daarnaast zijn er nog diverse andere mogelijkheden, zoals een sleeve gastrectomie (zogenaamde 'buismaag', men haalt een groot deel van de maag weg) of een Duodenal Swich (een nog grotere omleiding van de darm, met grotere kans op tekorten). Maar die zijn minder gebruikelijk.

normaal_maag_darm_stelsel_webgastric_bypass_webgastric_sleeve_webmaagband_webduodenal_switch_web

 

Richtlijnen na de operatie:
Om na een bariatrische ingreep klachten te voorkomen zijn de volgende richtlijnen van belang:

  • eet rustig en neem de tijd voor de maaltijd
  • kauw goed en neem kleine happen
  • stop bij een vol gevoel
  • drink niet tijdens de maaltijd
  • neem voldoende vocht tussen de maaltijden (1,5L per dag)
  • vermijd calorierijke dranken zoals frisdrank, vruchtensappen en alcohol
  • eet 6 maaltijden; waarvan 3 hoofdmaaltijden en 3 kleine tussendoortjes
  • eet gevarieerd 
  • neem iedere dag een multi-vitaminen

 

Gespecialiseerde zorg
Bariatrische chirurgie geeft de patiënt de mogelijkheid om af te vallen, nadat alle andere pogingen gefaald hebben. Daarna zal hij of zij er écht zelf voor moeten zorgen niet terug te vallen in het oude eetpatroon en weer aan te komen.
 
In dit hele proces rond bariatrie is de diëtist onmisbaar. Voor de operatie is er een multidisciplinair team dat bepaalt of een patiënt in aanmerking komt. Zo’n 30 à 40% van de ziekenhuizen doet de screening zelf en daarbij zijn vaak diëtist, chirurg en huisarts betrokken. Na de operatie komt de helft van de nazorg voor rekening van gespecialiseerde verpleegkundigen in samenwerking met de chirurg en internist.  Voor de andere helft komt dit op het bordje van de diëtist. Er zijn in Nederland nog slechts zo’n 40 diëtisten, die zich in de behandeling van deze specifieke doelgroep gespecialiseerd hebben, zegt dr. Edo Aarts die gepromoveerd is op ondervoeding na bariatrie.

 

Wat zijn de resultaten?
‘Bariatrische chirurgie is weliswaar heel ingrijpend, maar tot dusver de enige behandeling met een goed resultaat op lange termijn. Gemiddeld bedraagt het gewichtsverlies 2 jaar na de operatie 70% van het overgewicht. Dus iemand die 100 kg te zwaar is, is na 2 jaar 70 kg kwijt. Daarna beginnen patiënten meestal langzaam weer aan te komen en blijft een netto gewichtsverlies van circa 50% over. Maar na het 70ste levensjaar neemt het gewicht vaak weer af richting 70%. En ook comorbiditeit neemt af door de ingreep. Gemiddeld heeft 1 op de 3 patiënten diabetes voor de operatie en na de operatie is 80% daarvan voorlopig genezen. Door het gewichtsverlies heeft de alvleesklier het minder zwaar en kan het ontstaan van diabetes met wel 20 jaar worden uitgesteld.’


 
Hoe ziet de toekomst van bariatrische chirurgie eruit?  
‘Momenteel zijn er 9.000 à 10.000 bariatrische operaties per jaar, maar door de toename van het aantal patiënten met morbide obesitas zal dat naar verwachting in de komende 5 jaar meer dan verdubbelen tot 22.000 tot 30.000 per jaar. Bariatrische chirurgie wordt ook steeds vaker ingezet bij een relatief klein overgewicht, bijvoorbeeld BMI vanaf 30, in combinatie met diabetes. Vergeleken met een BMI van boven de 40 gaat het dan om 8 keer zoveel patiënten.’


 
Wordt bariatrische chirurgie steeds jonger toegepast?
‘De gemiddelde leeftijd van patiënten daalt inderdaad. Nu is dat nog 42 à 43 jaar, maar elk jaar daalt de gemiddelde leeftijd met een half jaar. In Europa worden ook al kinderen van 12 of 13 jaar geopereerd. In Nederland nog niet en ik ben er ook niet direct een voorstander van. Het ligt ethisch best gevoelig. Zo’n operatie brengt risico’s met zich mee en is levensingrijpend, maar sociaal gezien kan ik me de voordelen wel voorstellen. Er zijn kinderen die jarenlang intern op bijvoorbeeld Heideheuvel verblijven en toch niet afvallen. Ze gaan dan met 160-180 kg hun puberteit in.’